Met de beslissing ook ‘gewone spaarders’ mee te laten betalen aan de ‘redding’ van Cyprus leggen de EU-leders de bijl aan de wortel van de Europese Unie. De garantie dat voor álle EU-burgers spaarrekeningen tot €100.000 veilig zijn blijkt geen knip voor de neus waard. En bovendien is deze beslissingen genomen door de 17 EU-leiders van de eurozone, de ECB en het IMF zonder dat daar enige democratische besluitvorming aan ten grondslag ligt. Het vertrouwen van EU-burgers in hun leiders daalt daarmee terecht tot het nulpunt. En het imago van de EU is onder deze politici onherstelbaar beschadigd. Heft effect hiervan is: ‘zij’ doen maar wat en denken alleen aan zichzelf (terecht of niet). Alleen al dát feit kan massale protestbewegingen uitlokken á la de 5 Sterrenbeweging van Beppe Grillo in Italië. Dit scenario lijkt nu onafwendbaar.

Absolute vorsten

Het lijkt erop dat de EU-leiders en het IMF afgelopen week met de ‘redding’ van Cyprus het definitieve failliet van de Europese markt en de euro zelf hebben getekend zónder dat ze dit lijken te beseffen. Onder druk van vooral kanselier Merkel van Duitsland, de ECB onder president Mario Draghi en het IMF van mevrouw Christine Lagarde bloeden nu de kleine spaarders ten faveure van Russische miljonairs die massaal hun zwarte geld hebben geparkeerd op Cypriotische bankrekeningen. Immers: een spaarder met €8.000 op zijn/haar rekening is daarvan nu €540 kwijt (6,75%)als bijdrage aan de ‘redding;’ van Cyprus. Dat is een relatief groot bedrag wat hard aankomt. Een Russische miljonair merkt nauwelijks iets van de 9,9% die hij bij moet dragen. Nog afgezien van wat er gebeurt wanneer mensen massaal hun spaartgoeden willen opnemen in Cyprus (wat praktisch helemaal niet kan want zoveel cash geld is daar niet eens).

Veel erger is dat de democratisch gekozen EU-leiders zich hiermee gedragen als absolute vorsten, zoals we die vóór de Franse Revolutie van 1789 overal in Europa kenden. Wie vertrouwt nu nog een leider, een politicus die eerst belooft om spaartegoeden tot €100.000 te vrijwaren en daar onder druk van niet-gekozen specialisten (ECB, IMF, etc.) meteen weer op terugkomt? Dit voedt bovendien het beeld van een kleine groep goed betaalde bestuurders (parallel met de banken en met grote ondernemingen) die over de ruggen van kiezers, werknemers en burgers hun eigen gang gaan, eigen regels stellen en verder overal lak aan hebben. En dat is gevaarlijk want een potentiële voedingsbodem voor onrust en protest.

Twee botsende werelden

We hebben te maken met een ‘botsing van twee werelden’. Aan de ene kant de wereld van politici, bankiers en financieel specialisten die wanhopig (en zonder groot succes) proberen de weeffouten te herstellen die zijn gemaakt bij de voorbereidingen om de euro in te voeren. de EU heeft toen nagelaten een duidelijke politieke én economische toekomstvisie op te stellen die doormiddel van democratische verkiezingen door alle EU-burgers had meten worden gelegitimeerd. Dat manco leidt er nu toe dat, in het geval met Cyprus, elementaire democratische structuren met voeten worden getreden. Met een dramatisch en moeilijk te herstellen verlies van vertrouwen als gevolg. Aan de andere kant de wereld van mensen zoals u en ik: doodnormale burgers met (hopelijk nog) een baan of een (klein) bedrijf. Die hun best doen, hun belasting betalen, iets opzij proberen te zetten voor later, etc. Zij, of liever wij, vertrouwen erop dat de politici, de leiders, die wij democratisch kiezen zich houden aan hun beloftes. Dat ze zich houden aan afspraken. En vooral: dat ze eenmaal in klein comité genomen beslissingen achteraf laten toetsten door hun parlementen. De scheiding der machten is immers een wezenskenmerk van elke democratie. Als ook dat de wetgevende macht (de parlementen) het laatste woord behoren te hebben. Daar wringt hem al sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw de schoen met Europa.

Het gemeenschappelijke collectieve Europese ideaal wat inwoners en bestuurders eens in de 20ste eeuw deelden is verdwenen. Er tegenover staan twee dramatisch verschillende werelden, waarin de ‘leiders’ voortdurend offers vragen van de ‘inwoners’. Met het schenden van zelfs elementaire afspraken ontvalt het vertrouwen bij die inwoners dat wat de leiders beslissen ook goed is. een levensgevaarlijke situatie. Een voedingsbodem voor onrust en protest. Met als uitkomst:? http://tinyurl.com/b9pmd7g

Het politieke landschap in Nederland blijft volop in beweging. Effectief leiderschap van politieke kopstukken dient zich daaraan aan te passen. Maar dat lijkt ineens in toenemende mate ook te gelden voor reeds ingenomen standpunten, voor verkiezingsbeloften. Het heeft er de laatste maanden dan ook veel van weg dat Rutte en Samsom meer makelaars in idealen zijn, dan politieke leiders met een duidelijke visie. 

Koehandel

Haalden VVD en PvdA bij de laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer met 79 zetels nog een ruime meerderheid, nu zijn ze die in de virtuele peilingen al lang weer kwijt. Bovendien wreekt zich nu dat, na een razendsnelle formatie, het kabinet Rutte-II geen meerderheid in de Eerste Kamer heeft. Dit leidt ertoe dat afspraken uit het regeerakkoord tussen VVD en PvdA voortdurend moeten worden opengebroken en aangepast. Dat had een democratische verademing kunnen zijn, omdat daardoor het parlement écht inhoudelijk iets te zeggen krijgt. Maar in de praktijk verzandt het ‘politieke spel’ in een voor zelfs geïnteresseerde buitenstaanders onoverzichtelijke kluwen van opinies, overleggen en afspraken. Het effect daarvan: de publieke opinie kenschetst dit als ‘koehandel’!

Gemiste kans

En dat is onnodig. Immers, wanneer Mark Rutte en Diederik Samsom als politiek leiders van hun partijen duidelijker de toekomstkoers van Nederland hadden gedefinieerd, dan was de speelruimte ook duidelijker geweest. Zij, en zij alleen, bepalen de speelruimte die de oppositie krijgt. Maar het lijkt nu op paniekvoetbal. Dat komt omdat die duidelijke toekomstvisie voor ons land er niet is bij dit kabinet. Gevolg: het lijkt er nu steeds meer op (zie het Woonakkoord, of nu de invulling van de nieuwe bezuinigingen) dat diezelfde oppositie alleen maar ‘goed genoeg’ is om dit kabinet te helpen aan een meerderheid in de Eerste Kamer.

Makelaars

Waar is de toekomstvisie van Mark Rutte voor Nederland? En hoe ‘hard’ zijn de idealen van Diederik Samsom? Zo lang dit niet duidelijk is, zijn Rutte en Samsom geen krachtige leiders met duidelijke boodschappen maar blijven zij makelaars in idealen. Nederland heeft recht op meer!/

Een sterke leider verzamelt mensen om zich heen die bij hem of haar passen. Mensen die de zwakkere kanten van een leider aanvullen. Mensen die bekend staan om hun originele, tegendraadse, mening. Mensen met specifieke kennis of ervaring. Maar zeker: mensen van onbesproken (ethisch) gedrag. Dat is de les die Mark Rutte en Diederik Samsom mogen trekken uit de affaire Co Verdaas.

En natuurlijk dient een leider ook een duidelijk verhaal te hebben met begrijpelijke boodschappen. En moet hij of zij in staat zijn dat verhaal goed te presenteren, op een manier die grote groepen mensen aanspreekt. Het lijken allemaal van die vanzelfsprekendheden, maar het zijn dat allerminst. Wie riep er hier dat leiderschap makkelijk is?

Zowel premier Rutte als fractievoorzitter Samsom hebben te lichtvaardig gedacht over de reeds lang slepende ‘reiskostenaffaire’ van inmiddels oud-staatssecretaris van Economische Zaken Co Verdaas (PvdA) uit de tijd dat hij Gedeputeerd van de provincie Gelderland was. Dat is nu wel duidelijk. Een politicus, en zeker een bewindspersoon, heeft een voorbeeldfunctie. Staat zeker in de tijd van Twitter en Facebook voortdurend in de schijnwerpers. ‘Onder de pet houden’ is uit 1612 en niet meer uit 2012. Een onbesmet blazoen en ethisch voorbeeldig handelen is dus absolute noodzaak en zeer modern.

Mede door het handelen van Rutte en Samsom heeft de politiek opnieuw een flinke knauw opgelopen. En voor premier Rutte is het de zoveelste, inmiddels niet meer bij te houden, fout in zijn nog jonge premierschap. Zijn imago als jong, fris, optimistisch en energiek leider krijgt opnieuw een forse klap. En dit keer is ook get imago van Samsom aangetast. Ik ben erg benieuwd of er voor Rutte nog een keer ten goede komt, of dat we moeten wachten op de volgende flater.

Als Mark Rutte daarom niet oppast promoveert hij door eigen toedoen van ‘weglachpremier’ tot ‘flaterpremier’. http://tinyurl.com/aoffvuw

Minister-president Mark Rutte krijgt het extra druk de komende maanden. Hij krijgt er namelijk een nieuwe taak bij: herstel van het vertrouwen in zijn leiderschap en van zijn imago.

Want de aanzienlijke schade aan beiden is het rechtstreekse gevolg van de ‘valse start’ van zijn tweede kabinet. Werk aan de winkel dus: tijd voor concrete acties en positieve resultaten. Alsof hij zijn handen al niet vol genoeg heeft aan de uitvoering van de talloze complexe en pijnlijke bezuinigingen.

Leiderschap, imago en vertrouwen staan of vallen met én een sterke, heldere boodschap én met de manier waarop leiders die boodschap vertellen. Op beide vlakken staat onze minister-president inmiddels akelig in het ‘rood’. Eerst waren er de versprekingen over miljarden en miljoen ten tijde van het eerste hulppakket van de EU aan Griekenland (herfst 2010). Toen het gebrek aan overeenstemming met gedoogpartner PVV en uiteindelijk het mislukken van de Catshuis-besprekeingen over extra bezuinigingen (voorjaar 2012). Hierdoor zijn veel wezenlijke problemen (ontslagrecht, woningmarkt, zorgkosten, etc.) blijven liggen. Kon Rutte het beeld van de ‘weglachpremier van de plakbandcoalitie’, zoals D66-leider Alexander Pechtold hem karakteriseerde, tijdens de campagne nog enigszins repareren. Nu is de schade veel ernstiger. Immers, Rutte-II is een stabiel meerderheidskabinet met twee sterke partijen (VVD en PvdA) die de genoemde maatschappelijke vraagstukken wél structureel wil aanpakken.

Inhoud

Rutte sloeg de plank zowél mis op de inhoud (verandering van de zorgpremies) áls op de manier waarop hij hierover communiceerde. Na de eerder genoemde inhoudelijke versprekingen en fouten is dit het zoveelste incident. Excuses maken is dan wel sympathiek, en ook broodnodig, maar dat is niet voldoende. Uit Rutte’s daden zal de komende maanden moeten blijken dat hij inhoudelijk telkens de juiste boodschappen brengt. Onze minister-president kan het zich niet nóg eens permitteren over de schreef te gaan. Want dan blijkt dat hij een structureel probleem heeft met politiek ingewikkelde inhoudelijke zaken. Dat hij, met andere woorden, ons land niet daarin kan leiden. Wat wél zijn taak is.

Vorm

En wat het tweede punt betreft, de vorm, de manier van communiceren: het is een groot goed wanneer Nederland als leider iemand heeft die goed gehumeurd is, die humor heeft en die een positieve inborst heeft. Maar dat kan ook doorslaan wanneer de inhoud gebrekkig wordt. Wat ik ernstig mis bij deze minister-president is een blijk van levenswijsheid, van compassie en van persoonlijke emotie in de manier waarop hij spreekt: wérkelijk begaan zijn met het lot van mensen die het moeilijk hebben of krijgen. Lippendienst volstaat dan niet. Uit Rutte’s woorden én uit zijn (non-verbale) houding had moeten doorklinken dat hij daadwerkelijk voelt wat er met mensen gebeurt die offers moeten brengen. En dat ontbrak. Dat brengt mij tot de gedachte: misschien verkeert onze minister-president wel in de uitzonderlijke en buitengewoon gelukkige situatie dat hem dat nooit is overkomen?

De beerput bij groen Links gaat uiteindelijk dan tóch helemaal open. Fractievoorzitter en partijleider Jolande Sap van Groen Links heeft niet langer het vertrouwen van de partijtop en is inmiddels al afgetreden. Diezelfde verantwoordelijk partijtop o.l.v. partijvoorzitter Heleen Weening bewijst hiermee andermaal, na het echec bij de kandidaatstelling van voormalig Tweede Kamerlid Tofik Dibi als kandidaat-lijsttrekker, van leiderschap en van crisiscommunicatie totaal geen kaas te hebben gegeten. Ik zou dit graag willen kwalificeren als ‘zeldzaam voorkomend amateurisme ten top’!

Immers, eerste vereiste van elke ‘leider’ is dat hij/zij een helder verhaal heeft. Nou wil het geval dat er al een jaar of twee onvrede heerst over de koers van de partij. Mevrouw Weening, en haar voorganger, wisten daar dus van en hadden daar dus iets aan kunnen doen – maar dat deden ze niet. Een duidelijk verhaal in de kwestie-Dibi had bijvoorbeeld kunnen gaan over de gevolgde procedure en de ingenomen standpunten: dat had op dát moment veel onnodige schade kunnen voorkomen. En n wat er nu dreigt te gebeuren met fractievoorzitter Jolande Sap betekent dit: mede je verantwoordelijkheid nemen voor het desastreuze resultaat van Groen Links op 12 september jl. Dat is echt niet alleen het werk van mevrouw Sap geweest.

Een tweede vereiste van een ‘leider’ is dat hij/zij netjes omgaat met de mensen die mede verantwoordelijk zijn voor het reilen en zeilen van de organisatie. Een ‘Barbertje moet hangen’-mentaliteit reken ik hier bepaald niet toe. Nu één van je beste mensen ‘offeren’ lijkt een snelle uitweg naar de oplossing, maar wanneer dan échte inhoud is gevraagd dan zijn er mensen te kort. Bovendien: de persoonlijke omgang met mensen zegt erg veel over de identiteit van een organisatie: de ‘slangenkuil’ van Groen Links, al zichtbaar tijdens de affaire-Dibi, ligt hiermee volledig open. de kikkers springen aan alle kanten uit de kruiwagen. de imago- en reputatieschade is nóg groter dan zij al was.

En wat betreft die crisiscommunicatie is de essentie, en dat behoort iedereen tegenwoordig te weten: les 1 is altijd meteen opening van zaken geven en ook vertellen wat je nog niet weet. Les 2 is vervolgens aangeven of het een incidenteel of structureel probleem is, zonder dat zelf te zeggen. En les 3 is uiteraard, wat gaat de organisatie eraan doen om herhaling te voorkomen.

Zelden heb ik een organisatie gezien die zich zo snel, onnodig, amateuristisch en door eigen toedoen te gronde richt! Reparatie kán, maar zal lastig worden en tijd vergen: Groen Links weet vast wel waar ze mij kunnen bereiken. http://tinyurl.com/9dv2284